[albanur]

Prof. Dr. Bedri Selmani

Sa do të zgjasë kriza ekonomike globale

Shkruan : Dr.Bedri Selmani

Kalimi krizes financiare globale në sektorin real të ekonomisë e cila konkretishtë po përcillet me rënje të prodhimtaris ,rritjen e papunësis dhe rënje të GDP (bruto prodhimi vendor) , ka shënuar fililimin e krizes ekonomike globale. Përmasat e ktijë recesioni global gjithnji e më shumë po bëhen të pa kontrolluara , kurse kohëzgjatjen tani më askush nuk e dinë.

A është e mundshme të mendohet që ekonomia globale të përmirësohet pas masave antirecesive të Kryetarit Obama për ringjalljen e ekonomisë amerikane, nga e cila pritet që të jetë lokomotiva e ringjalljes për ekonominë globale? Ngjarjet e fundit po tregojnë që implementimi i masave nga ana e administratës amerikane nuk janë duke dhënë rezultatet e dëshirueshme në bursat amerikane të cilat nga momenti i parë i lajmërimit të programit kemi rënje në minimumin e ri. Kështu që Don Jones ka shënuar rënje 10%, kurse bursat evropiane po vazhdojnë me rënje rapide pas lajmërimit të rezultateve bankiere për vitin e kaluarë afarist.

Cilat janë rrethanat e shpresës për dalje nga kriza?

Këtu kemi të bëjmë me një situatë të reagimit normal të tregut për të cilin në 25 vitet e kaluara nuk ka qenë shprehi intervencionizmi shtetëror i përmasave kaq të gjëra? Tregu i cili i beson vetëm mekanizmit të tregut nuk është i përgatitur t’i pranon masat shtetërore si zgjidhje të krizës para se këto masa t’i tregojnë rezultate konkrete.Pse suksesi i masave amerikane antirecesive është aq i rëndësishëm për ekonomin evropiane dhe për pjesën tjetër të ekonomisë globale? Para se gjithash kemi të bëjmë me rezultatet e mundëshme pozitive të SHBA-ve, prej të cilës mund të fillohet numërimi i kohës për dalje nga recesioni dhe për pjesën tjetër të ekonomisë globale.

Vlerësimet nga përvojat e gjertanishme thonë se do të duhej përafërsisht një vit për ringjalljen e tregut amerikan të kapitalit, kjo do të ishte fillimi i ringjalljes për ekonomitë tjera nacionale në botë.

Kryetari i Rezervave Federale amerikane (Banka Qendrore Amerikane), vlerëson fundin e recesionit të thellë në këtë vit i cili do të imponon një sërë masash antirecesive dhe programe nxitëse stabilizuese nga të cilat priten që t’i japin rezultatet e pritura. Në të njëjtën kohë tërhiqet vërejtja që gjerë te ringjallja e plotë ekonomike duhet të pritet më së paku dy gjerë në tre vitet e ardhshme. Nga kjo e dhënë vlen të theksohet se ekonomia globale gjendet në kufirin e ngushtë në mes të RECESIONIT dhe DEPRESIONIT (e cila definohet si recesion i thellë)

Nga kush në të vërtet do të varet dalja nga recesioni? Para se të gjithash nga nxitjtja e politikave fiskale dhe e masave për stabilizimin e institucioneve financiare dhe të tregut financiar. Pra shteti përsëri duhet të inkuadrohet që t’i përmirësoj “gabimet” e tregut të cilat kryesisht lajmërohen gjatë periudhave të normave të larta të rritjes ekonomike (prosperitetit), kryesisht kjo ndodhë për shkak të dëshirës së paskrupulltë për profite .Është e njohur tani më që shteti nuk është treguar si pronar dhe menaxhues i suksesshëm në ekonomi, për këtë do të duhet të bëhen mjaftë përpjekje që masat antarecesive të cilat po ndodhin të jenë efikase. Këtë e garanton vetëm suksesi , në rastin e kundërt po që se suksesi është i pamjaftueshëm, është e mundshme thellimi i krizës ekonomike dhe vazhdimi i recesionit me pasoja katastrofale për ekonomin globale.


Cilët janë lojtarët prej të cilëve varet dalja nga kriza?

Gjithsesi ringjallja e ekonomisë globale me masat shtetërore, do të varet nga ringjallja e partnerëve kryesore tregtar te SHBA-ve (UE, Japonia, Kina... etj), në rast se përmirësimi i ekonomive të tyre do të jetë më i ngadalshëm, atëherë recesioni në ekonomin globale do të zgjatet.
Mirëpo, në qoftë se e kemi parasysh thirrjen e Kryetarit amerikan para disa dite, për korporatat dhe për qytetarë amerikan që ata të blejnë vetëm prodhimet “Made in USA”, nuk mund të llogaritet në një ringjallje të shpejt të partnerëve të saj tregtar. Arsyeja është e thjesht, kur dihet se deficiti buxhetor i SHBA-ve varet nga shitja e obligacioneve shtetërore mu këtyre partnerëve tregtar. Pra ky deficit buxhetor i cili është 2 miliard në ditë, mund të mbulohet vetëm nga suficit i Japonisë, Kinës, Gjermanisë, Holandës, Norvegjisë....etj. Mirëpo shtrohet pyetje edhe për sa kohë ata do të munden të financojnë, sepse masat antirecesive në SHBA po kërkojnë ende para.

Unioni Evropian këto ditë ka vendos që nuk dëshiron të financon fondin e posaçëm prej 180 miliard euro për ndihmë ekonomive të vendeve të Evropës Lindore dhe të Mesme. Kur Kryeministri hungarez tentoi të siguron parat për ndihmë ekonomisë hungareze e cila gjendet para kolapsit financiar, por edhe për shtetet tjera fqinje. Kësaj iniciative ju kundërvu njëra nga vendet e rralla anëtare të UE-së, që kanë suficit në bilancin e pagesave e kjo ishte Gjermania. Kancelarja Merkel mendon që ndihma për dhjetë vendetë e reja anëtare të UE-së të cilat u janë bashkëngjit para 5 vjetëve, në të vërtet do të ishte diçka e tepërt.

Dhe krejt në fund, mundë të thuhet që fillimi prosperitetit në ekonominë globale do të varet nga suksesi dhe kohëzgjatja e masave antirecesive të cilat po i ndërmarrin ekonomitë e vendeve më të fuqishme në botë. Kjo njëherit është e vetmja mënyrë e daljes nga kriza ekonomike që e ka përfshi botën. Pra gjasat e daljes nga kriza për ekonominë globale janë reale, por për atë se a do të zgjatë 2, 3 apo më shumë vite , askush tani për tani nuk mund të jetë i sigurt. Mirëpo, një është tani më e njohur që të gjitha ekonomit shtetërore po ndërmarrin masa antirecesive përmes programeve të stabilizimit, me qëllim që të shpëtojnë atë çka është e mundshme të mbrohet, në këtë situatë të krizes ekonomike globale të paparë në 80-të vitet e fundit në ekonominë boterore.


( Autori është ekspertë i marrdhënjeve ekonomike ndërkombëtare dhe ligjirues në Kolegjin univerzitar Victory)