[albanur]

Forumi Albin Kurtit ne AlbaNur


Anti-artikull: Tentativë për një hartë kognitive

Kosova i ngjan një teatri. Prandaj njerëzit nuk shkojnë aq në teatër. Qytetarëve nuk iu mungon teatri por realiteti.

Nëse teatri qëndron në opozitë me realitetin, atëherë e vërteta ndodhet në anën e teatrit. Rolet, detyrat dhe funksionet e njëmendta i kuptojmë nga teatri. Në vijim janë dhënë disa prej tyre. Mbase më kryesoret.

Sado të shtypur, njerëzit mbesin pasivë kur struktura e padrejtësisë është e ndërlikuar. Teatri është fantazia që zbërthen realitetin.

Ky nuk është pllakat që fton për shfaqje teatrale. Është afishe për të dalur prej shfaqjes.

Kosova – krizë e menaxhuar
(Shfaqet për çdo ditë. Vazhdimisht. Edhe atëherë kur flini.)

Regjisor i shfaqjes: Pieter Feith
Audicioni, trajnimi dhe kastingu për aktorët: Tina Kaidanow
Producent dhe skenari i adaptuar: Javier Solana
Ndihmës-skenarist: Martti Ahtisaari
Producent ekzekutiv: Yves de Kermabon
Rrëfimi origjinal: Richard Holbrook
Aktorët: Fatmir Sejdiu, Hashim Thaçi, ministrat dhe krerët e partive kryesore opozitare
Aktorë të tjerë profesionistë: politikanët që u bënë biznesmenë
Aktorë të tjerë amatorë: biznesmenët që u bënë politikanë
Aktorë nga një teatër dhe regjisor tjetër: strukturat paralele të Serbisë
Mysafirë specialë në skenë: Joseph Biden e Martti Ahtisaari
Statistë: ish të burgosurit politikë dhe ish ushtarët e UÇK-së
Suflerët e aktorëve: konsulentët e USAID-it, Arie Rabfogel, këshilltarët dhe analistët vendorë
Inxhinierë të zërimit të aktorëve: EULEX-i
Skenografia: ‘Think tanks’ të ndryshëm (si p.sh. ICG-ja)
Koreografia: Olli Rehn
Muzika: “Road to Nowhere” – Talking Heads
Dritat: Mediat, të cilat ndriçojnë aktorë të caktuar
Kostumet dhe grimi: Agjencitë e marketingut (si p.sh. Saatchi&Saatchi)
Drejtor i teatrit: KFOR-i
Kryetare e bordit të teatrit: Hilary Clinton
Drejtor kreativ i teatrit: Ban Ki-moon
Audienca në sallë: deputetë të Kuvendit të Kosovës
Rregullator i zërit të audiencës në sallë: Jakup Krasniqi
Disenjator i skenës: UNMIK-u
Mbikëqyrës në zhveshtore: OSBE-ja, KQZ-ja dhe Agjencioni Anti-korrupcion
Shpërndarësit e fletushkave njoftuese në hyrje të sallës: disa OJQ
Call boy: UNDP me Early Warning Report
Rojtarë te porta e teatrit: Policia e Kosovës
Mbikëqyrës të rojeve të teatrit: EULEX-i
Audienca para ekraneve televizive: qytetarët e Kosovës

Sponzor financiar: Buxheti i Kosovës, donatorët e huaj

[albanur]

Konsumatori i qetë

Jemi apo nuk jemi shtet funksional? Cilado përgjigje do të mund të ishte e saktë. Sepse pyetja është e gabuar. Nuk duket se jemi shtet tamam. Ose, mbase, vetëm duket se jemi shtet tamam. Shteti i Kosovës ngjan si një ‘objekt për të tjerët’ (61 të tjerë) dhe jo si ‘objekt në vetvete’. Me shprehjet e Immanuel Kantit, shteti i Kosovës është një phenomenon pa noumenon. Shteti e ka monopolin në përdorimin legjitim të dhunës, thoshte Max Weberi. Kësisoj, paradoksalisht, del se në Kosovë shtet janë KFOR-i e EULEX-i, që nuk e pranojnë Kosovën si shtet të pavarur. KFOR-i, sikurse EULEX-i, është neutral karshi statusit.

E po mirë atëherë, jemi apo s’jemi një vend funksional? Përsëri, cilado përgjigje do të mund të ishte e saktë. Sepse, sërish pyetja është e gabuar. Funksional për çfarë dhe për kë? Dhe, kush po pyet kështu? Janë me qindra shtete, krahina e regjione anekënd globit që janë shumë funksionale… si koloni. Ato janë funksionale, në radhë të parë, për ata që i eksploatojnë ato. Ka shtete të mirënjohura që shkëlqejnë së funksionuari, ama në kuadër të një kornize politike dhe ekonomike që quhet neokolonializëm.

Neokolonializmi është i verbër ndaj skllavërisë që e shkakton. Ai nuk e dallon aq robërimin e njerëzve prej eksploatimit të pasurive natyrore. Sepse, nuk i dallon aq natyrën nga njerëzit: është natyrë sepse është indigjene; është indigjen sepse është natyror. Të drejtat e njeriut bëhen të drejtat e natyrës të cilën e bleu korporata. Privatizimi këtu është veçse eufemizëm për uzurpimin dhe eksploatimin, mutacion bashkëkohor i asaj që tradicionalisht është quajtur okupim. Nëse të tjerët na e bëjnë këtë pyetjen “A jemi funksional?”, së paku ne s’duhet t’ia bëjmë vetes sonë, apo jo?

Pyetja “A jemi funksional?” gjithsesi nuk është pyetje e jona. Është pyetje e korporatave të huaja dhe politikanëve që janë në shërbim të tyre. Ajo shpërfaq një vizion teknologjik të tyre mbi neve dhe vendin tonë. Martin Heidegger e urrente teknologjinë. Ai konsideronte që ajo e shndërron botën në resurs (që duhet shfrytëzuar, natyrisht) duke e tëhuajsuar Dasein-in nga bota e natyra si habitus spontan të tij.

Kjo pyetje e tyre, në fakt, është përgjigje. Pyesin nëse Kosova është shtet funksional sepse të tillë duan ta bëjnë. Të funksionueshëm. Që do të thotë: të shfrytëzueshëm. Konstatimi se Kosova nuk është shtet funksional bëhet për t’i hapur rrugë mënyrës së tyre të bërjes së Kosovës shtet funksional. Ankesat për mosfunksionimin e Kosovës e sheshojnë terrenin për funksionimin e saj. Ende ka pengesa legale e juridike, ende mungojnë marrëveshjet midis politikanëve, dhe ende ka popullatë jo aq të disiplinueshme, që e bëjnë Kosovën një vend jo sa duhet funksional. Në njërën anë politika dhe në anën tjetër mekanizmat represivë të shtetit janë lehtësuesit e procesit të funksionalizimit të Kosovës.

Ky funksionalizim kohë pas kohe koagulon në shifra. Si p.sh.: 2100 MW. Kaq do të jetë kapaciteti energjetik që planifikohet të ndërtohet. Kapacitet gjigant mbi rezervat e thëngjillit në Sibofc, të cilat do t’i shfrytëzojë korporata fituese. Argumenti kryesor i tyre është që Kosova nuk ka mundësi veteksploatuese. Mbase, njëmend s’kemi kapacitete financiare që bëjnë ndërtime për eksploatimin e një miliard ton linjiti për 2100 MW, porse kaq shumë energji as që na duhet. Pra, na duhet ta pranojmë se s’paskemi kapacitet, por ama për projektin e tyre!

Ndoshta po bëhemi gjithnjë e më funksional pikërisht pse s’jemi shtet me gjithë mend? Ndoshta po mbetemi ‘light shtet’ që të funksionalizohemi më kollaj? Ndoshta.
Mirëpo, shteti, edhe sikur ta kishim të njëmendtë, vetëm si i tillë, nuk është zgjidhje garantuese. Shteti është thelbësisht koncept konservativ. Shteti e ruan rendin ekzistues, apo jo? Shteti është policia që do qetësi të publikut. Megjithëkëtë, tërësia e mekanizmave dhe organeve shtetërore i nënshtrohen politikës shtetërore e cila më së shumti varet nga Qeveria. Atëherë, cili është drejtimi politik dhe ekonomik që ‘light shtetit’ të Kosovës ia ka dhënë Qeveria? Është ky drejtimi që s’është i tyre, e vegla të të cilit janë ministrat në krye me Hashim Thaçin: neoliberalizmi, tregu si rregullator i derregullimit. Pra, tregu pa shtet? Jo bash ashtu. Tregut të lirë dhe ‘shenjtërisë’ së pronës private, megjithatë iu nevojitet shteti si aparat i dhunës për t’i mbajtur e ruajtur, që do të thotë se ato s’janë aq të natyrshme siç na predikojnë ekspertët e ekonomisë së pushtetit.

Por, cila atëherë duhet të jetë pyetja jonë, pyetja jashtë të qenit funksional, pyetja që duhet t’ia bëjmë vetvetes? Në vend të pyetjes “A jemi funksional?”, duhet të kalojmë tek ajo tjetra: “Çka prodhojmë dhe si duhet rritur prodhimi ynë?”. Prodhimi në Sibofc nuk do të jetë yni. Për pasojë, as profiti. Përgjigja jonë në pyetjen tonë se çka prodhon Kosova, në radhë të parë për popullin e saj, dhe si duhet rritur prodhimi, do të paraqiste një qëndrim strukturues dhe organizues të vendimeve të mëtutjeshme për politikën ekonomike të Kosovës. Kalimi nga fjalët ‘funksion’ dhe ‘funksional’, te fjalët ‘prodhim’ dhe ‘prodhimtari’, është parakusht i çfarëdo politike ekonomike vendore. Mjafton t’i shikojmë Mitrovicën dhe Gjakovën, dikur qytete të zhvilluara industriale, për të parë se ku jemi katandisur në mungesë të një politike ekonomike të vendit e për interesa të vendit.

Përndryshe, pa politikë ekonomike të veten, Kosova do të mbetet një vend i konsumit pa prodhim. Një vend me shitore shumë afër rrugëve (qofshin ato edhe magjistrale apo autostrada). Sepse, s’ka më fabrika, por veçse dyqane pa fund. Do të mbetemi një vend i konsumatorëve që kërkohet të mbesin të qetë. Po pra: konsumatori i qetë. Konsumator para billbord-ave ku lexon “Thuaji jo dhunës!”. Ky është ideali i korporatave të huaja: t’i konsumojmë produktet e tyre dhe vendi të jetë stabil. Duke konsumuar je më i qetë; duke qenë i qetë, konsumi është më i kollajshëm. Ata janë prodhuesit e egër të cilëve ne iu duhemi si konsumatorë të qetë.

[albanur]

Përpara drejt feudalizmit

Miti më i ri i kapitalizmit - ai i të qenit të tij i globalizuar - ka pasur shumë sukses në Kosovë. Nga izolimi i gjatë dhe i dhunshëm, qytetarët e Kosovës e dëshironin dëshpërueshëm bërjen e tyre pjesë të botës. Globalizimi u përfytyrua si neutralitet botëror gjithëpërfshirës, duke u shpërfillur fakti se ai ka hierarki, dhe se integrimi në kapitalizmin global bëhet nga poshtë. Meqenëse Kosova ishte tërësisht e varur nga UNMIK-u, qytetarët e saj nuk u integruan në globalizëm si shtet, por më parë si individë. Ata nuk u lejuan të shkojnë në botë (përveçse si refugjatë), ndërkaq bota erdhi tek ata (si sundimtare). Ishte shumë e vështirë për vendasit të dilnin nga Kosova si njerëz ose mallra, porse ishte fare e lehtë për të tjerët që të hyjnë në Kosovë, qoftë si njerëz apo si mallra. Politika fiskale privilegjonte tregtarët e huaj dhe shtypte prodhuesit e paktë vendas. Produktet finale të Serbisë nuk paguanin 10% taksë doganore kur hynin në Kosovë për dallim prej lëndës së parë kur ajo importohej nga ndërmarrësit kosovarë. Deficiti i jashtëzakonshëm tregtar dhe investimet e pakta direkte, dhe atë kryesisht në sektorin bankar, vazhdojnë të jenë tiparet dominuese edhe të Kosovës së pavarur.

Të gjithë e dimë se ShBA-ja, BE-ja dhe shtetet e fuqishme apo perandoritë e tjera e mbështesin me ngulm bujqësinë e tyre vendore, por tek ne ato nuk e kanë lejuar këtë gjë. Në vend se të mbrohet prodhimi vendor, na kanë thënë që duhet të orientohemi në eksport. Të tillë vazhdojmë ta kemi politikën fiskale edhe sot e kësaj dite. Liberalizimi gjithsesi ndodhi para privatizimit. Dhe, liberalizëm vetëm në njërën kahje, natyrisht. Kreditë bankare që iu ofruan njerëzve (edhe në Kosovë, anipse me kamata të larta) kishin synimin e tyre tradicional që mbiprodhimi i vendeve të zhvilluara të zbutet me mbikonsum (edhe në Kosovë, anipse nuk jemi akoma as vend në zhvillim).

Privatizimi gjithsesi nuk ka qenë i drejtuar vetëm tek ndërmarrjet joeficiente, por tek të gjitha ndërmarrjet. E gjithë strategjia ishte kronostrategji: kur do të privatizohet (sepse teknikisht s’ishte e mundur të privatizohen të gjitha përnjëherë) dhe jo çka ose si të privatizohet. Fuqia e lirë punëtore (për shkak të papunësisë së madhe dhe mosorganizimit të punëtorëve), mungesa e shqetësimeve për ambientin, sigurinë në punë dhe kujdesin shëndetësor, u interpretuan me pëshpëritje si përparësi jona. Besohej se kjo na bën më joshës. Privatizimi i këtillë nuk e shndërroi pronën në kapital, por më parë ndodhi e kundërta: kapitali u shndërrua në pronë. Pasi i rreckosën mirë e mirë fabrikat, privatizimi i transformoi ato në qendra tregtare dhe hymë në fazën e kapitalistëve pa kapitalizëm - një emër tjetër ky për feudalët. Një pjesë e madhe e prodhimit edhe ashtu të vogël nuk bëhej për tregun (kapitalizmi), por për vetveten (feudalizmi). Mediat u vërshuan nga propaganda për nevojën e ndërmarrjeve të vogla e të mesme, që nuk mund të zhvillojnë sindikata të fuqishme për shkak të numrit të vogël të punëtorëve, që nuk kanë kurrfarë shanse në garë me korporatat, që s’do të merren me mineralet dhe energjinë, pra, me pasuritë e mëdha të Kosovës, e të cilat planifikohet t’i eksploatojnë pikërisht korporatat e huaja në këto dy vitet në vijim. Pikëvështrimi rajonal i Brukselit dhe Washingtonit mbi Ballkanin perëndimor u përkthye në agjendë të brendshme të Kosovës, që sundohej nga vetë misionet e këtyre te ne, duke e futur, kështu, Kosovën në garë me shtetet e rajonit për ta lënë atë tërësisht të shfrytëzuar si më e dobët që është.

Privatizimi u bë në një kohë kur Kosova e porsadalur nga lufta nuk e kishte rimëkëmbur ekonominë. Zyrtarja e lartë e AKM-së, Marie Fucci, e pat bllokuar procesin e privatizimit për shkak të politikave operacionale (gjë që e bëri më të dëshirueshëm privatizimin duke ngjallur iluzione se ai është shpëtimi). Në fakt, ankesat e Serbisë në zyren ligjore në Nju Jork ishin sfidimi i suksesshëm bllokues. Meqenëse popullit të Kosovës nuk i ishte pranuar e drejta për vetëvendosje, për pasojë, nuk ndodhi dekolonizimi para privatizimit. Ndërmarrjet shoqërore deri në vitin 1989, kur u suprimua autonomia e Kosovës, ishin prona të qytetarëve të Kosovës, që për titullar prone kishin komunat përkatëse. Mirëpo, përgjatë viteve të ’90-ta regjimi i Milosheviqit i shndërroi këto ndërmarrje të Kosovës në degë të ndërmarrjeve të ndryshme të Serbisë dhe ua nënshtroi ato një privatizimi të pjesshëm nga i cili përfituan ndërmarrësit privatë nga Serbia, që i kontrollonte vetë regjimi, si dhe kompani të huaja, kryesisht greke e italiane. Në mungesë të vetëvendosjes, në thelb të së cilës ndodhet dekolonizimi si korrigjim historik i tjetërsimit të pronës dhe resurseve natyrore të vendasve, edhe sot e kësaj dite fondi i privatizimit me mbi 450 milionë euro mbahet i bllokuar jashtë Kosovës, me ç’rast edhe Serbia e kreditorët e jashtëm kërkojnë hise aty. Sikur të ishte bërë dekolonizimi, nuk do të bëhej fjalë që borxhet e ndërmarrjeve të Kosovës gjatë viteve të ’90-ta t’i paguajë Kosova por Serbia, dhe vetëm ajo - si okupatore dhe shfrytëzuese që ishte.

Misioni i OKB-së në Kosovë, UNMIK-u, vepronte në kundërshtim me parimet e OKB-së edhe në sferën e ekonomisë dhe pasurive. Në Rezolutën 1803 (XVII) të Asamblesë së Përgjithshme, Kombet e Bashkuara kanë deklaruar “të drejtën e popujve dhe kombeve për sovranitet të përhershëm mbi pasuritë dhe resurset natyrore” (Kësisoj thuhet edhe në Kartën mbi të drejtat Ekonomike dhe Obligimet e Shteteve, GA Rez. 3291 (XXIX)), ndërsa Konventat Ndërkombëtare mbi të Drejtat Humane, në Nenin 1(2) afirmojnë të drejtën e popujve “për të disponuar lirisht me pasuritë dhe resurset natyrore”. Mohimi i kontrollit me resurset natyrore është mohim i vetëvendosjes, ndërsa eksploatimi nga ana e kompanive të huaja është tipar themelor i neokolonializmit.

Përkundër mosshfrytëzimit të fondit të privatizimit të deritanishëm duket qartë që privatizimi i mëtutjeshëm, mu në trajtën neokolonialiste, vetëm sa do të përshpejtohet. Synimi i radhës, mbase tani që u bëmë të pavarur (sic.), është përqendruar mu te ndërmarrjet më të suksesshme apo tek ato që posedojnë pasuritë kryesore të Kosovës: PTK, Trepça, KEK-u, Aeroporti i Prishtinës etj. Jo vetëm që s’pati dhe nuk lejohet referendumi si mjet demokratik lidhur me privatizimet, por madje nuk pati dhe as nuk ka debate publike. Në këtë aspekt, thjesht, asgjë s’ka ndryshuar që prej shpalljes së pavarësisë: vendimet merren në zyra me pak veta dhe deputetët e Kuvendit të Kosovës janë soditës të zakonshëm sikurse të gjithë qytetarët e tjerë të Kosovës, kurse vetes i thonë përfaqësues të popullit.

Privatizimi në Kosovë nuk e ka bërë kalimin e thjeshtë nga socializmi në kapitalizëm, por në një lloj të veçantë të kapitalizmit: në neoliberalizëm. Në vitin 1999 ka ndodhur abstraktimi i dyfishtë: abstraktimi i mundësive tjera jashtë kapitalizimit dhe abstraktimi i mundësive tjera brenda kapitalizmit (përveç atij neoliberal). Prandaj, Kosova nuk u shndërrua në një komb-shtet, që do të ishte tipik për kapitalizmin e epokës moderne, pra, industrializmin, por si kthim në feudalizëm me dallimin që as bujqësi me tamam s’kemi. Teknologjia informative dhe komunikuese në formën e laptop-ëve dhe celularëve pati efekt maskues: kosovarëve u dukej se janë në hap me botën, porse marrëdhëniet ekonomike, shoqërore dhe politike vazhdojnë t’i ngjajnë shumë më tepër feudalizmit. Aq shumë gjëra tregojnë andej: nuk kemi industri, lulëzon nepotizmi, është zvogëluar shkrim-leximi dhe është rritur analfabetizmi, ka gjithnjë e më pak para kesh dhe është shtuar shkëbimi mall me mall, etnia (si eufemizëm për fisin nga periudha e kolonializmit) është bërë cilësia kategorizuese dhe jo kombi, kryeqyteti Prishtina është rritur së tepërmi jo si pasojë e industrializmit, por e burokratizimit me zyra të perandorive, kemi më pak ujë dhe drita në sistemin furnizues publik dhe më shumë puse dhe gjeneratorë privatë, kultura nuk përdoret për ta përkufizuar njësinë politike por për ta mirëmbajtur ndarjen hierarkike qytetar-fshatar, zbatohet decentralizimi që e shkatërron shtetin, duke krijuar regjione autonome të dobëta përballë perandorive të fuqishme, lokalizmi krahinor i partive politike me liderë prej bajraktarësh, biznesmenë feudalë rreth tyre që janë bërë pronarë tokash afër magjistraleve, aeroportit apo aty ku do të jenë minierat e ardhshme, dhe mbi të gjithë këta – mbreti dhe mbretëresha e Kosovës: Pieter Feith dhe Tina Kaidanow. Sigurisht që nuk e duan një ecje normale të Kosovës si një shtet solid të tipit shtet-komb evropian, e me ekonomi nacionale. Sepse, nuk e duan kapitalizmin e llojit menaxherial ku do të vinte në shprehje kolektivja, mirëqenia, punësimi dhe barazia që i referohet meritave a nevojave. Pra, asnjëherë nuk e duan një kapitalizëm që, pikësëpari, e mbron ekonominë kombëtare prej konkurrencës ndërkombëtare, siç e kemi pasur rastin p.sh. me Slloveninë. Në vend të kësaj, qysh prej fillimit, kishim instalimin e kapitalizmit neoliberal ku theksohej individualizmi, zgjedhja (që u bë zgjedhje jopolitike: njerëzit zgjedhin veçse pastën e dhëmbëve, destinacionet turistike ose kanalet televizive), liria (si liri e tregut dhe jo e njerëzve), barazia (si barazi e mundësive që realisht është e pamundur), dhe ekspozimi flagrant i ekonomisë kombëtare ndaj konkurrencës ndërkombëtare gjë që, në rastin e Kosovës, as nuk e la të lindte ekonominë e vendit. Duke e mbajtur një shtet të dobët të Kosovës, shtet sa për sy e faqe, e kanë pamundësuar ridistribuimin e të mirave materiale si dhe ndërhyrjen në akumulimin e kapitalit. Kosova është avangardë botërore, shembull pararendës i derregullimit para rregullimit – derregullim pa pasur rregullim paraprakisht. Mbase duan edhe ta eliminojnë shtetin dhe kombin si kategori politike moderne. Në vend të këtyre e duan perandorinë dhe teknokratët e burokratët e pushtetit, në njërën anë, dhe regjionet e etnitë që bëhen identifikuese për grupet, në anën tjetër.

Megjithëkëtë, shteti i dobët (vendor) nuk do të thotë edhe pushteti i dobët (ndërkombëtar). Përkundrazi. Stabiliteti brenda në Kosovë, tash 10 vjet, mbahet me forcë, në mënyrë që depërtimi i kapitalit dhe mallrave nga jashtë të bëhet pa forcë. Policia, gjyqësia dhe ushtria e bëjnë shtypjen e popullit, ndërkaq politika, mediat, shkollimi dhe analistët - menaxhimin e publikut. Këto gjithsesi janë dy anët e së njëjtës medalje që Louis Althusser i quan Aparatet Represive Shtetërore dhe Aparatet Ideologjike Shtetërore. Regjimi ndërkombëtar dhe Qeveria e Kosovës, në njërën anë e thellojnë dallimin midis të pasurve e të varfërve me politikat e tyre, e në anën tjetër, kërkojnë stabilitet. Ai s’mund të jetë tjetërfare përpos i dhunshëm.

Përgjithësisht, ardhja e kapitalizmit në Kosovë i përngjan më shumë modelit rus sesa atij kinez: janë shkatërruar institucionet e vjetra duke u synuar një rend i ri shoqëror e politik në shërbim të privatizimit masiv. Ky privatizim bëhet për hir të parimit, për hir të vetvetes, sikur të ishte një e vërtetë shkencore. Kurrfarë boom-i ekonomik nuk mund të ngjajë asnjëherë në Kosovë siç ëndërrojnë zgjuar ministrat e saj, sepse koordinatat e Kosovës janë po ato të Rusisë së Boris Jelcinit. Edhe pasojat do të përputhen (ndonëse jo në përmasat sasiore ruse): kontrabanda, krimi i organizuar, politikanë super të pasur dhe ekonomi e zënë peng nga mafia. Kina e ka zgjedhur rrugën e vet drejt kapitalizmit, ndërkaq Kosovës (sikurse Rusisë) ia kanë zgjedhur. Sigurisht që nuk mund të thuhet se Kina është bërë kopsht me lule, por, me po të njëjtën siguri mund të thuhet që Kosovën e kanë bërë kopsht me plehëra.

Kosova ka nevojë për kalimin prej qytetarit të reduktuar në individ që ka pronë, tek qytetari në shoqëri që ka shërbime të mira publike. Nga qytetari të cilit ia kanë mbjellur në kokë që të drejtat t’i perceptojë si mbrojtje prej nacionalizimit të pronës që mund ta bëjë shteti, tek qytetari i cili i sheh të drejtat e tij si mbrojtje të obligueshme që duhet t’ia ofrojë shteti. Pra, nga shteti që i jep prioritet mbrojtjes së pronës me çdo kusht, te shteti që siguron të drejtën e punës dhe minimumin e mirëqenies për qytetarët. Për këtë qëllim, para së gjithash, lypet ndërrim i paradigmës: nga ekonomizimi i politikës - te politizimi i ekonomisë.

[albanur]

Mallkimi i stabilitetit

Zgjedhjet parlamentare të 17 nëntorit 2007 u patën mbajtur për dy arsye kryesore. E para, meqë shpallja e pavarësisë po shtyhej për vitin 2008, duheshin zëvendësuar protestat e demonstratat me karnevalet e fushatës parazgjedhore. Dhe, e dyta, meqë po përfundonte mandati i Ekipit të Unitetit që banonte në avionin e linjës Prishtinë-Vjenë, duhej sjellur në pushtet koalicioni i madh PDK-LDK si zëvendësim për të.

Një vit pas shpalljes së pavarësisë, u shtynë zgjedhjet parlamentare për kohë të pacaktuar, përsëri për dy arsye kryesore. E para, meqë besohet se për t’i zëvendësuar protestat e demonstratat me karnevalet e fushatës parazgjedhore mjaftojnë këto zgjedhjet lokale (të cilat njëherazi e zbatojnë decentralizimin). Dhe, e dyta, meqë tashmë e kanë koalicionin e madh qeverisës PDK-LDK, konsiderojnë që nuk kanë nevojë për zgjedhje sepse e kanë zgjedhjen e duhur.

Pavarësia e shpallur e vendit është dashur t’i rrisë mundësitë e zgjedhjeve të qytetarëve për pushtetin qendror, porse ka ndodhur e kundërta. Kur s’kishim pavarësi, kishim zgjedhje. Tash, që u shpallëm të pavarur, s’kemi zgjedhje.

Menaxhimi i këtillë me zgjedhjet në Kosovë nuk vjen nga një njeri i veçantë në Bruksel, Washington a New York. Madje, as nga ndonjë grup specifik e i konsoliduar politikanësh a diplomatësh perëndimorë. Strukturimi dhe organizimi i jetës politike institucionale në Kosovë është i përcaktuar nga mirëmbajtja e paradigmës së stabilitetit. Ashtu sikurse që institucionet financiare ndërkombëtare duan stabilitet makroekonomik të Kosovës, institucionet politike ndërkombëtare duan stabilitet politik të Kosovës. Kaq. Zhvillimi politik, ekonomik dhe shoqëror i Kosovës, sipas tyre, pret. Arsyeja pse Fatmir Sejdiut, Hashim Thaçit dhe Jakup Krasniqit ndërkombëtarët u dhanë leje ta shpallin pavarësinë me 17 shkurt 2008 është krejt tjetër prej arsyes pse qytetarët e Kosovës e duan pavarësinë. Ndërkombëtarët e lejuan shpalljen e pavarësisë vetëm për ta evituar destabilizimin e Kosovës. Qytetarët e donin pavarësinë sidomos për ta mundësuar zhvillimin e Kosovës. Sëkëndejmi, këtë pavarësi nuk e kemi si rezultat i aftësive të politikanëve tonë, por si rezultat i potencialit destabilizues të popullit tonë.

Që prej përfundimit të luftës në Kosovë nuk ka pasur opozitë të vërtetë parlamentare. Dominimi ndërkombëtar ka inkurajuar krijimin e sa më shumë partive të reja politike, dmth. copëzimin e politikës vendore dhe, mandej, bashkimin e tyre përfundi sundimit ndërkombëtar. Pra, individualizim dhe totalizim, mu ashtu siç kishte shkruar Michel Foucault. Qeveria e parë ishte fëmijë i PSSP-së së atëhershëm, Michael Steiner: bashkëqeverisje e tri partive kryesore. Qeveria e dytë ishte fëmijë i PSSP-së tjetër, Soren Jessen Petersen: koalicion ndërmjet LDK-së e AAK-së që kur vinte në krizë ndërronte kryeministrin. Mirëpo, as atëherë realisht nuk kishte opozitë. Kjo qeveri ishte nën hijen e Ekipit të Unitetit që bënte pazare me Serbinë për territorin, kulturën, forcat e (pa)armatosura dhe rregullimin institucional të Kosovës. Qeveria e tretë, kjo e tanishmja, është fëmijë i ish ambasadores amerikane, Tina Kaidanow: një tjetër Ekip i Unitetit brenda së cilit praktikisht ndodhet edhe partia më e madhe opozitare, AKR-ja. Mbi të gjitha, partitë opozitare të kësaj dekade asnjëherë nuk kanë dalluar në diçka thelbësore prej pozitës. Fjala kryesore e politikës në Kosovën e pasluftës ka qenë konsensusi, jo opozita. Paradigma e zhvillimit do ta kërkonte opozitën e fuqishme, kontraditat që shpiejnë përpara. Paradigma e stabilitetit e kërkon konsensusin, pajtimin gjithëpërfshirës që e ruan gjendjen ekzistuese.

Krerëve institucionalë e partiakë vendorë sigurisht se iu ka konvenuar kjo gjendje. Pasuria e tyre nuk vjen prej pagave që marrin sado të larta qofshin ato. Politikanët e Kosovës janë pasuruar në Kosovën e varfër e të pazhvilluar, në Kosovën e paradigmës së stabilitetit. Ata s’kanë interes që ta zhvillojnë e përparojnë Kosovën. Edhe burokratët më të rinj ndërkombëtarë (ICO-ja dhe EULEX-i) vazhdojnë t’i tolerojnë politikanët e Kosovës të vjedhin, sepse ata nuk po i vjedhin ndërkombëtarët, por neve qytetarët e Kosovës. Në këtë mënyrë, ndërkombëtarët po i bëjnë krerët e Kosovës të dobët politikisht dhe të pasur privatisht, meqë pikërisht kësisoj e maksimalizojnë servilitetin ndaj tyre.

Zaten, kështu është kur je nën protektorat ndërkombëtar. E, protektorati është kontroll. Na ‘mbrojnë’ për të na kontrolluar, për të na mbajtur të disiplinuar, për të qenë ashtu siç u hyjmë në punë atyre. Ndërkombëtarët na mbajnë nën protektorat sepse populli ynë s’është i parashikueshëm sikurse politikanët që janë super të kontrolluar e të kontrollueshëm. Ndërkombëtarët na ‘mbrojnë’ për t’u mbrojtur prej nesh. Në anglisht, fjala ‘protection’, si rrënjë e shprehjes ‘protektorat’, do të thotë mbrojtje. Kosova është nën protektorat ndërkombëtar, mirëpo, që të mbrohen ndërkombëtarët. Dhe, jo çfarëdo ndërkombëtarësh, por ata që përbëjnë pushtetin në Kosovë dhe interesat e politikave e korporatave të huaja që përfaqësojnë. Protektorati ndërkombëtar është mbrojtje për ndërkombëtarët që protektojnë.

Mbase, së paku në këtë aspekt, ne jemi para shumë popujve të tjerë. Besojnë që s’kanë arritur të na dresojnë ashtu siç e kanë planifikuar. Prandaj, do të vazhdojnë të na ‘mbrojnë’.