|
Klerik dhe krijues i denje, atdhetar i admiruar,
perparimtar i kohes, Papa Kristo Negovani i cili me
veprimtarine e vet patriotike la gjurmet e veta prej
krijuesi dhe intelektuali te mirefillte. Nderkaq ne
stadin kulturor e letrar, Negovani me tere qenien e vet
kontribuoi per ngritjen dhe perhapjen e shkrimit shqip
ne tere hapesirat shqiptare. Ai la pas veti pasurine me
te çmuar te jetes se tij, krijimet letrare te
permbledhur ne kater vepra, dhe pa dyshim qendrimin e
tij prej nje atdhetari te devotshem.
Papa Kristo u lind ne fshatin Negovan me 1875, familja e
tij, qysh ate kohe ishte e mekembur dhe e ngritur,
prandaj kishte mundesite qe te shkollonte e ngritet
bijte e saj ne menyre qe neser ata te ishin te armatosur
me dituri per t’i dale atdheut zot. Kristo, qysh si
femije tregoi aftesite dhe shkathtesite e tij per te
zene dituri dhe kulture, ishte nxenes i zellshem dhe
shume i zgjuar. Kjo edhe e ndihmoi Kriston qe me lehtesi
te mbaroi shkollimin perkates, ku me vone filloi pune ne
sherbim te kishes. Papa Kristo nuk u kufizua vetem me
sherbesat e Kishes, ai shpertheu me larg nga te tjeret,
duke e kuptuar me se çarte se vetem çlirimi i plote i
atdheut do t’i shpaguaj te gjitha, madje edhe sherbimet
fetare do te kane lirine e tyre me te plote e cila do te
kontribuojne ne sherbim te edukimit te popullates. Ai
zoteronte disa gjuhe te huaja si: Greqishten e re dhe te
vjeter, Latinishten, Italishten si dhe Frengjishten.
Papa Kristo mu ne saje te ketyre aftesive qe kishte mbi
gjuhet e huaja, shfrytezoi mundesite qe te njihet me
literaturen me perparimtare te kohes, duke forcuar edhe
me shume percaktimin e tij: liria mbi te gjitha, me
idene se “ Ai popull qe nuk e gezon lirine, ai nuk e
gezon as jeten!”...
Papa Kristo, me tere qenien e tij iu perkushtua çeshtjes
kombetare duke i kundershtuar e luftuar hapur synimet
shkombetarizuese te Kishes dhe çarqeve shoviniste Greke.
Jo pak here Kisha Greke, mbi baza te shovinizmit, kishte
anatemuar dhe luftuar me çdo kusht gjuhen dhe shkronjat
shqipe, duke e quajtur ate si “gjuhe djalli dhe te
mallkuar!”... Tempulli i “shenjte grek”, nuk u ndal
vetem me kaq, duke u treguar i gatshem qe te asgjesoi
edhe fizikisht te gjithe ata qe do te perhapnin gjuhen
shqipe! Mbi baza te kesaj urrejtje patologjike kunder
shqiptareve dhe gjuhes sone, Kisha Greke vrau ne menyren
me te ulet dhe me mizore: Dhaskal Todhrin, Petro Nino
Luarasin, Papa Kristo Negovanin e te tjere. Fatkeqesisht,
qendrimi i shtetit Grek, karshi shqiptareve edhe sot
ushqen dhe ysht pasione te te njejtit nivel, kryesisht
mbi baza urrejtjeje! Negovani, duke e verejtur per dite
e me shume disponimin antishqiptar te klerikeve dhe te
çarqeve shoviniste greke, u thellua edhe me shume ne
sherbim te çeshtjes kombetare. Ai propagandoi pa pushim
idene e bashkimit te te gjitha forcave patriotike te
kohes ne lufte kunder lakmive te shteteve fqinje.
Veprat qe Negovani i la te shkruara, jane kryesisht te
shkruara ne vargje lirike, krijime didaskalike per
femije etj. Veprat e tij jane: “Vjersha shkresetorje”,
qe u botua me 1899, “Prishja e Hormoves” botuar me 1904,
“I drunjti kryq” botuar me 1905 dhe “I vogli Donat
Argjendi”, qe u botua pas vdekjes se tij me 1908. Veç
kesaj, Negovani pershtati edhe disa fabula te La
Fontenit me qellim te pasurimit te letrave tona shqipe
etj.
Papa Kristo Negovani, para se gjithash si preokupim i
tij ishte dhe mbeti qellimi i ngritjes dhe perhapjes se
shkolles shqipe, forcimin e bazes se saj e cila do te
permbushte nevojat e nje gjuhe standarde per kohen kur
ai jetoi. Ne fakt, roli i tij ne levrimin e gjuhes
shqipe, ne qasjen e tij te guximshme, pa varesisht
pasojave, ne idete e tija per bashkimin e forcave reale
per te mbijetuar gjuha, tradita dhe kultura jone, flasin
shume, flasin per nje koke intelektuale te kohes, per
nje koke te guximshme me permasa te shndritshme
patriotike, qe ishte i gatshem te paguaj koston e lirise
se fjales, gjuhes, kultures dhe lirise sone kombetare
edhe me çmimin e jetes, dhe kete e pagoi i madhi
Negovani! Ai nuk u luhat, dhe nuk ndali per as nje çast
veprimtarin e vet kombetare, ai nuk u nenshtrua as para
kercenimeve te hapura dhe shantazheve te vazhdueshme qe
i beheshin nga kleriket e kishes greke te cilet provuan
qe Negovanin ta frikojne me qellim qe ai te heq dore nga
veprimtaria kombetare, provuan qe ta blejne me flori, as
kjo nuk e ktheu mbrapsht, nga rruga e tij Negovanin e
madh, dhe krejt ne fund vendosen ta likuidojne ne
menyren me barbare e te çmendur nga verberia shoviniste!
Andaret shoven Grek, vrane Papa Kristo Negovanin, duke e
masakruar barbarisht me hanxhare e bajoneta Kriston e
madh, duke ia prere jeten ne mes, pra atehere kur ai
kishte vetem 30 pranvera, pikerisht me 12 shkurt 1905!
Por, pranverat e diturise dhe te gjuhes sone te bukur,
perhapjen e te cilave e beri Negovani u misheruan me
shperthimin e tyre ne njemije ngjyra qe nuk do te vdesin
kurre, ato do te jetojne gjate se bashku me kujtimin e
martireve tane, perhapes te flakes se diturise, te
kultures dhe te perparimit kombetare e njerezor, ne
mesin e te cileve ne qiellin shqiptare fluturon
hapesirave te perjetesise edhe emri i madh i Papa Kristo
Negovanit- perhapes dhe mbrojtes i diturise dhe i gjuhes
sone shqiptare!
12 shkurt 2008
Mehmet BISLIMI
|
