|
|
|
Vrapi pas
Çelesit Magjik te Arkivave |
|
Kengetari i dikurshem,
qe ne femijeri do te dallohet me zerin e tij
karakteristik, kerkoi dhe gjeti çelesin magjik te
hapjes se arkivave me te njohura evropiane per te
gjurmuar dokumente te vjetra qe kane te bejne me
çeshtjen shqiptare |
Eqrem Zenelaj, per te arritur ne hierarkine
me te larte shkencore, e ka bere nje
rrugetim te pazakonte. Me nje femijeri as i
varfer e as i pasur, Eqremi do te dallohet
skajshmerisht nga moshataret e tij per nga
suksesi i shkelqyeshem ne mesime. Qe ne
vegjeli eshte intriguar nga literatura nga e
cila mesonte per zbulimin e fshehtesive
enigmatike te cilat me fanatizem ruheshin ne
arkiva te ndryshme shteterore. Asokohe,
kishte menduar se per zbulimin e sekreteve
qe ruheshin ne arkiva te ndryshme mbreterore
duhej te posedonte diçka magjike e shume me
vone e kishte kuptuar se per ti zbuluar ato,
nevojitej vetem vullnet i çelniket,
vetebesim, njohje e gjuheve te huaja dhe
pergatitje profesionale. Ne vete ishte
betuar se do te bente çmos qe nje dite te
posedonte çelesin magjik te hapjes se
arkivave me te njohura evropiane, por me
pare i vuri detyre vetes te mesonte. Krahas
mesimeve, Eqremi edhe kendonte. Kengen e
kishte pasion, e si te mos e kishte pasion
kur rritej rreze bjeshkeve te Sharrit ne
ajrin e fresket e i rrethuar me lisa
qindravjeçare e i mbeshtjelle me aromen e
mijera llojeve te luleve qe e stolisnin kete
pjese te Kosoves.
Eqremi qe ne femijeri do te dallohet me
zerin e tij karakteristik dhe per nje kohe
te gjate do te kendoje ne qytete te ndryshme
te Kosoves perkrah kengetareve me te njohur
dhe nje dite zeri i tij prej kengetari do te
jehoje valeve te Radio Prishtines. Arritja e
suksesit ne boten e muzikes per Eqremin nuk
ishte destinimi final qe vetes iu kishte
betuar. Edhe pse kishte diplomuar ne
sociologji e filozofi dhe kishte njohuri te
mjaftueshme te gjuhes latine deshironte te
depertonte e te futej ne zemer te diturise
shkencore per te eksploruar dokumente te
vjetra qe kane te bejne me çeshtjen
shqiptare.
Ia mesyu bibliotekave dhe arkivave
Gjendja e tendosur qe mbreteronte ne Kosove
ne nje ane e kishte zbritur nivelin arsimor
te rinise sone e ne anen tjeter bastisjet,
arrestimet e vrasjet bene qe nje pjese e
madhe ne heshtje te shperngulej ne kater
anet e botes. Ne rrethanat e tilla edhe
Eqrem Zenelajt po i ngushtohej hapesira e
studimit dhe zhvillimit te metutjeshem. Sa
me shume qe shkonte aq me teper situata
rendohej e aq me shume Eqremi po e shihte se
endrrat e tij per te arritur ne shkence po i
zbeheshin. Po i shuheshin pergjithnje
deshirat qe nje dite ta kapte ne dore
çelesin e arkivave evropiane dhe sikur i
imagjinonte se prej tyre degjoheshin zere
lutese qe dikush ti nxirrte nga pluhuri
shekullor ku qendronin te mbyllura.
Gjersa po qendronte i zhgenjyer me situaten
e krijuar per nje kohe te gjate hezitonte:
te largohej nga Kosova apo te rezistonte si
shumica e popullit. Te largohej kishte
pershtypjen se po ia kthente shpinen Kosoves
dhe po e permbyste gjirin e nenes. Te
qendronte ishte i bindur se çdo deshire dhe
pasion po i shuhej perjete. Me ne fund u nis.
Arriti ne Austri ku edhe ndoqi mesimet ne
universitetin qe kishte tradite shekullore
qe nga 1365. Ndoqi ligjeratat e profesoreve
nder me te njohurit ne Evrope si Fisher et
Kok.
I armatosur me gjuhen gjermane dhe njohuri
krejtesisht te reja ia mesyni bibliotekave
dhe arkivave prej nga ende i jehonin zere qe
kerkonin ndihme per ti vene ne drite.
Ne sheshin "HELDENPLATZ" ku gjendet Muzeu
Historik Kombetar, Biblioteka Kombetare e
Austrise, Arkivi i Monarkise dhe PRUNKSAAL (Arkivat
e vjetra), e ne hyrje OSBE ku valonte
flamuri kombetar shqiptar, u ndal. Te
rrahurat e zemres iu shpeshtuan. Syte ia
hodhi mureve te veshur me arkitekturen e
stilit te barokut. Ne shkallet e mermerta
hapat i vinte ngadale e me maturi. Ne
korridorin e gjate per nje çast syte i
shkuan ne abazhuret e kristalte per tiu
ndalur ne pikturat e piktoreve me ne ze te
koherave te shkuara qe i stolisnin muret.
Per nje çast iu zu fryma dhe nuk dinte nese
duhej te shkelte kepuca e tij tepihun e
vjeter persian apo te kalonte zbathur siç
ishte mesuar ne Kosove. Si shkelet ky tepih
kaq i shtrenjte e ne ne Kosove i heqim
kepucet per tepihe te grisur e te kalbur,
mendoi ne vete. Pershendetja e nje femre e
beri qe te vinte ne vete dhe e vazhdoi ecjen.
Si u shkrua historia jone?
Ne arkiva lexonte, merrte shenime e
fotokopjonte dokumente te pandriçuara per
opinionin tone. Historia jone ishte shkruar
ashtu siç tjeret kishin deshiruar ta
shkruanin. Tani zerat e strukur ne dokumente
arkivore dalengadale po zgjoheshin per ta
ndriçuar te verteten. Thellohej Eqremi ne
arkivat e huaja per te ndriçuar historine
tone. Ne biblioteken ku nxirrte ne drite
dokumente te rendesishme Eqremin shpesh
vuante shpirterisht per situaten e rende qe
perjetonte Kosova. Ushqimin shpirteror e
gjente kur shikonte nga dritarja e
bibliotekes ku ne krahun e djathte dukej
duke valuar flamuri shqiptar, kalonte vetem
pak ne korridor dhe aty gjente prehje
shpirterore kur shikonte perkrenaren dhe
shpaten e Skenderbeut dhe i recitonte ne
heshtje vargjet: Ne Belvedere ne Vjene,
armet e tij kur pash, thash se pashe
Skenderbeun. Dhe kenaqej duke i shikuar
armet e kryetrimit legjendar, sikur aty
gjente nje pjese te atdheut, nje pjese te
rezistences dhe prehej shpirterisht.
Ne Vjene mori titullin e doktorit ne te
drejten nderkombetare dhe ate evropiane e me
i lumtur se kurre, Eqremi do te kthehej ne
Kosoven e pasluftes. Me vete kishte sjelle
tere ate qe kishte mundur ta siguronte per
te verteten e çeshtjes sone kombetare. Do te
gezohej Kosova, do te gezohej Akademia e
Shkencave, do te gezoheshin prof. dr.-te e
Kosoves qe me ne fund kishin materiale te
reja per studentet e rinj. Eqremi kishte
kontaktuar me secilin dhe nuk i kishte dale
ashtu siç kishte menduar. Askush nuk po i
gezohej dokumenteve te vjetra veç nje numri
te vogel studiuesish te cilet nuk mund ti
ndihmonin. Disa jo vetem qe nuk u gezuan por
filluan ta xhelozonin. E pse te mos e
xhelozonin kur disa prej tyre kishin mesuar
ate qe ua kishte dhene nena parti e
sistemit te shkuar ne kurse partiake. Me kot
Eqremi deshironte te hidhte drite ne terrin
qe e kishte kultivuar sistemi i kaluar e
ndonje pseudointelektual, ngase dikush nuk
deshironte te ndriçoheshin faktet dhe
realiteti i ri sepse ishte doktrina e tyre
personale qe duhej te pesonte. E pse te
pesonte kur mund ta shtynin edhe per disa
kohe, se paku deri ne vdekje qe nuk u kishte
mbetur edhe aq te jetonin. Mirepo te gjithe
nuk jane aq destruktiv e aq xheloze dhe
Eqremi do te gjen gjuhe te perbashket me
ndonje qe i ka te njejtat qellime e te
njejtin objektiv - ndriçimin e fakteve.
Keshtu shume shpejt Eqrem Zenelaj do te
depertoje me veprat e tij te rralla dhe te
vlefshme per çeshtjen shqiptare. Prof. dr.
Leopold Auer, drejtor i Arkivit Mbreteror te
Vjenes do te shkruaje: Eqrem Zenelaj iu
nenshtrua detyres se veshtire, ne ndjekje te
mendjes intelektuale me te cilen nje shoqeri
jep llogari per te kaluaren e saj duke mos e
harruar perspektiven e jashtme, ne kete rast
te Austrise dhe te diplomacise evropiane.
Per kete qellim ai ndermori kerkime te
gjithanshme, bile edhe ne fondet e arkivave
te qytetit te Vjenes, te Oborrit Mbreteror e
te shtetit austriak, te cilat disponojne
materiale te domosdoshme mbi historine e
Ballkanit. |
|
