Portreti i Musa Ramadanit ne gazeten Kosova Sot

PORTRETI I JAVËS: MUSA RAMADANI

JETON BOTËN E TIJ ME TRI DASHURI

Musa Ramadani është një krijues specifik, që jeton në botën e tij të veçantë, i rrethuar me dashurinë për Kafkën, Aleksandër Moisiun dhe Veronikën. Ndoshta ka edhe ndonjë dashuri tjetër enigmatike, por ende nuk e ka zbuluar

Musa Ramadani i takon rangut të krijuesve të mëdhenj të letërsisë sonë, i cili me shkrimet e tij ka arritur ta ndërtojë individualitetin e vet. I takon brezit të shkrimtarëve, të cilët kanë lënë gjurmë në letërsinë tonë bashkëkohore. I lindur në vitet e errëta të Luftës së Dytë Botërore, i shkolluar në kohët konfuze të mbretërisë së sistemit tjetër ku bëheshin diferencime, burgosje, vrasje e shpërngulje masive, Musa Ramadani në heshtje futej në botën magjike të librit ku gjente ngushëllim për vuajtjet që përjetonte populli i tij. Në botën magjike të librave, Musa Ramadani lundronte në aventurat e personazheve të romaneve duke shëtitur vende përrallore, duke kaluar nëpër beteja e luftëra nga më të ndryshmet për t’u ndalur në dashurinë që përjetonte heroi më të dashurën.

Ndryshe nga të tjerët në shkrime

Bukuria ishte ajo që Musa Ramadanin e kishte futur në kthetrat e dashurisë. Po ç’ishin kthetrat dhe pse thuhej kthetrat të dashurisë, mendonte në vete i riu për ç’gjë kishte krijuar opinionin e tij që ato i konsideronte si një lloji pëlhurë e mëndafshtë e dashurisë. Kjo pëlhurë e mëndafshtë dashurie ngadalë të përkëdhelte e të mbështillte jo trupin, por shpirtin ku individi ndjente kënaqësinë dhe lumturinë e jetës. Kthetrat i quante si diçka robëruese, shkatërruese e pëlhura e mëndafshtë ishte më përkëdhelëse, më afër shpirtit. Për këtë ndoshta mendimi i tij ishte krejt gabim, por Musa Ramadani kishte filluar të futej në një botë ku tjerët nuk mund të hynin. Ishte bota e tij që e kishte fituar nga leximet e autorëve të njohur botërorë dhe këtë botë imagjinative nuk donte ta ndërronte me askënd. E pse ta ndërronte? Me çka ta ndërronte? Në botën reale dukej varfëria e vuajtjet e përhershme të bashkëfshatarëve të cilëve nuk mund t’u ndihmonte veçse t’i ftonte t’i bashkëngjiteshin botës magjike të librit. Si mund t’u ndihmonte të tjerëve kur për vete kishte gjetur strehimin shpirtëror që nuk mund t’ia ndalonte e as merrte askush. Në libra zbulonte autorë në zë që ua përcillte zhvillimet e jetës së personazheve dhe natyrisht të vetë autorit. Impresionuese iu kishte dukur jeta e Kafkës, stili i shkrimeve të tij. “Ky është ai...”, kishte belbëzuar në vete një ditë. “Çka është ky farë Kafka?!”, do ta kishte pyetur ndonjë injorant po të ishte afër tij. Askush nuk ishte pranë e askush nuk e dëgjoi e ndoshta as vetë nuk e kishte dëgjuar vetën. As tash nuk e di, kishte folur më vete apo nuk kishte thënë asnjë fjalë, por një gjë e di se atë ditë kishte medituar shumë gjatë,aq gjatë sa Kafka ishte shndërruar në Musën e Musa në Kafkën. Atë ditë vetës ia kishte dhënë obligim që në shkrime të jetë ndryshe nga tjerët, në shkrime të krijojë stilin dhe figurën e vet. Po të tjerët, a nuk shkruanin ndryshe? Secili duhet të shkruajë në mënyrën e vet, në heshtje i kishte thënë vetës. Mbase edhe në paraqitjet publike, Musa Ramadanit nuk i interesonte se çka thonë e çka bëjnë të tjerët.

Dashuria si shpëtim dhe frymëzim

Musa Ramadani më shumë se tridhjetë vjet në të njëjtën kohë zgjohet, në të njëjtën kohë e pinë kafenë e mëngjesit, në të njëjtën kafe çdo ditë e lexon shtypin dhe në të njëjtin vend e shohim në të njëjtën tavolinë me shtypin ditor në dorë. Herë është i shoqëruar me ndonjë krijues tjetër e herë vetë, por më shumë vetë, sepse edhe kur është në shoqëri më të, ai nuk flet. Bashkëbiseduesi apo shoqëruesi mund të flasë e Musa të dëgjojë me orë pa thënë as “po” e as “jo”, sepse ai jeton ne botën e tij. Ai jeton me personazhet e tij ose që i ka vënë në veprat e tij, ose me ato që do t’i vërë më vonë. Mendimet e tij ia lëshon lirshëm i magjinatës ku nuk ka ndalesa kufijsh, nuk ka tortura, por vetëm kreativitet artistik, bukuri dhe dashuri. Veronika është plagë e vjetër apo ndoshta plagë e pashërueshme. Veronika është jeta dhe dashuria shpirtërore e përjetshme. Maratonja e Prizrenit Veronika është plaga dhe dashuria e tërë shqiptarëve, por Musa është ai që e përjetësoi dhe një ditë për dashurinë do të shkruan: “ Dashuria ofrohet si buka, si uji, si liria... Dashuria kërkohet si ajri, si zjarri, si shpëtimi..." E cili njeri në botë dashurinë nuk e kërkon si ajrin? Dashuria është shpëtim dhe frymëzim për shkrimtarin tonë Musa Ramadanin, siç ishte dhe është për çdo njeri në botë, por krijuesit janë ata që dashurisë ia kushtuan vargjet më të mira, pikturat e skulpturat më të bukura. Dashuria është vetë jeta, por që Musa Ramadani e ka skalitur në veprën e tij për ta bërë të përjetshme.

Musa Ramadani e ka edhe një dashuri tjetër, por kësaj radhe një figurë që mahniti botën me lojën e tij në teatrot më prestigjioze të botës – Aleksandër Moisiun. Për jetën e këtij aktori shqiptar me renome botërore, Musa Ramadani do ta shkruajë një dramë. Shihet se shkrimtari është inspiruar nga jeta e Aleksandër Moisiut, andaj ia fillon ta shkruajë veprën, sepse ky e përjeton shpirtërisht suksesin dhe vuajtjet e aktorit tonë.

Veprat e mëdha teatrale gjithnjë kanë qenë vepra subverzive që i sulmojnë përgjithësisht problemet e ndryshme shoqërore si besimin, idetë, modelet, imazhin e njeriut të një civilizimi apo të një shoqërie të veçantë. Me kalimin e kohës, historia e letërsisë i shlyen këto konflikte, apo se pakut mundohet t’i injorojë në mënyrë që lexuesin/shikuesin ta qetësojnë duke i prezantuar vepra më pak të ngarkuara me histori dhe lëvizjet historike. Por shikuar në origjinë të gjitha kryeveprat botërore, edhe nëse nuk afirmohen në këtë aspekt, ato sulmojnë, rrahin, revoltojnë, pengojnë, shkaktojnë dhembje dhe natyrisht dashuri. («Le théatre contemporain»)

Në gjurmë, një dashuri tjetër enigmatike

Shkrimtari ynë, Musa Ramadani, i inspiruar nga jeta dhe veprimtaria e figurës së njohur evropiane Aleksandër Moisiut, bën kërkime duke rrëmihur në të kaluarën artistike që të na ndriçojë pjesët e jetës së pandriçuara të aktorit tonë që asokohe tundi botën teatrale. Aleksandër Moisiu ishte apo nuk ishte shqiptar ?! Nuk do mend se rreth origjinës së aktorit, autori Musa Ramadani as që do të humbë kohë, sepse ai ishte shqiptar. Boshti i dramës pikërisht qëndron në atë se si Aleksandër Moisiu trajtohet nga gjermanët për origjinën e tij shqiptare dhe si aktori i përjeton periudhat e ndryshme të jetës së tij. Pavarësisht se teksti i Musa Ramadanit herë pas here bie ndesh me atë që thuhet, dukët qartazi se drama është thurur me një admirim dhe përkushtim të madh. Vetë futja e shkrimtarit në labirintet më të fshehta të jetës së aktorit Aleksandër Moisiut që publikut t’ia zbulojë sekretët më intime të aktorit na jep të kuptojmë se autori Musa Ramadani, ka ngritur një ngrehinë me një arkitekturë tejet origjinale të këtij zhanri. Duke u thelluar në jetën emotive dhe atë të suksesit profesional të Aleksandër Moisiut, autori mënjanon, qëllimisht apo pa të, befasitë, intrigat, dashurinë, dinamizmin… Duke njohur shkrimet e mëparshme e të mëvonshme të shkrimtarit Ramadani, duket se qëllimisht ka dashur të ndërtojë një ngrehinë që do të shkëlqente vetë jeta dhe suksesi i Aleksandër Moisiut.

Musa Ramadani është një krijues specifik që jeton në botën e tij të veçantë i rrethuar me dashurinë për Kafkën, Aleksandër Moisiun dhe Veronikën. Ndoshta ka edhe ndonjë dashuri tjetër enigmatike, por ende nuk i ka bërë të njohura për publikun e gjerë. Në pritje të ndonjë zbulimi të ndonjë fshehtësie tjetër me padurim lexuesit presin botimin i librit tani më të përfunduar për Kafkën.

Është fitues i shumë çmimeve dhe shpërblimeve letrare, por Musa as që dëshiron të fletë për to, sepse ato i takojnë së kaluarës. Musa jeton për të ardhmen.

 

Ju mund te komentoni shkrimet e Reshat Sahitaj, duke klikuar KETU!